معرفی و نحوه شکل گیری سازمان امور مالیاتی کشور :

بمنظور افزایش کارایی نظام مالیاتی و رفع موانع موجود همچنین تمرکز کلیه امور مربوط در سال 1380 آئین نامه اجرایی سازمان امور مالیاتی کشور در 13 ماده بتصویب رسید و در سال 1383 توسط سازمان مدیریت و برنامه ریزی تایید و ابلاغ و در مردادماه 83 توسط رئیس سازمان کل امور مالیاتی اجرایی گردید که در سه بخش کلی خلاصه میگردد :

1-      وضعیت حقوقی سازمان

2-     اهداف سازمان

3-     وظایف و اختیارات سازمان

وضعیت حقوقی سازمان :

موسسه ای دولتی وابسته به وزارت دارایی و دارای شخصیت حقوقی مستقل و از نظر مقررات استخدامی تابع قانون استخدام و نظام پرداخت هماهنگ . رئیس کل آن بالاترین مقام اجرایی و معاون وزیر دارائی است و بنا بر پیشنهاد وزیر دارائی و تایید هیئت وزیران و علی النهایه حکم وزیر منصوب میگردد.

اهداف سازمان :

1-      اجرای مطلوب کلیه برنامه ها و تکالیف مربوط به وصول

2-     نظارت بر حسن اجرای قوانین و مقررات مالیاتی

3-     ایجاد بستر مناسب جهت تحقق اهداف

4-     افزایش کارایی نظام مالیاتی

5-     تمرکز کلیه امور مربوط به اخذ مالیات

وظایف و اختیارات سازمان :

الف ) تصدی کلیه امور مربوط به اجرای قوانین مالیاتی اعم از مستقیم و غیر مستقیم و سایر مالیاتها ، تمامی مراحل مربوط به ثبت نام مودیان – تشکیل پرونده – تنظیم شناسنامه مالیاتی ، تشخیص و وصول مالیات در چهارچوب قانون

ب ) مطالعه ، بررسی و شناخت موانع موجود و برنامه ریزی جهت رفع آنها

ج ) اظهار نظر و ارائه پیشنهاد لازم در جهت تدوین قوانین و سیاستها

د ) اجرای دقیق و کامل پیشنهادهای لازمه و نظارت بر حسن اجرای آنها

ه ) تنظیم سیاستهای اجرایی

و ) اتخاذ تدابیر لازم در خصوص چگونگی اجرای قوانین مالیاتی و طراحی شیوه هاینوین اجرایی برای وصول

ز ) طراحی ، تدوین و اجرای پروژه های پژوهشی جهت بهبود نظام مالیاتی

ح ) مطالعه و بررسی مستمر در جهت بهبود قوانین و مقررات

تشکیلات سازمان :

ارکان سازمان :

1-      شورای عالی مالیاتی

2-     هیات عالی انتظامی مالیاتی

3-     دادستانی انتظامی مالیاتی

4-     هیات رسیدگی به تخلفات اداری مالیاتی

معاونتها :

1-      فنی و حقوقی

2-     برنامه ریزی و پژوهشی

3-     عملیاتی

4-     مدیریت و منابع

نکته ) 16 اداره کل و دفتر زیر نظر 4 معاونت اداره شده و سازمان در هراستان دارای یک اداره کل است .

اشخاص مشمول مالیات :

عطف به ماده 1 ق م م  مصوب 1380 :

1-      کلیه مالکین اعم از اشخاص حقیقی و حقوقی نسبت به کلیه اموال و املاک خود در ایران

2-     اشخاص حقیقی مقیم ایران نسبت به کلیه درآمدهایی که در ایران و یا خارج از ایران تحصیل میکند

3-     هر شخص حقیقی مقیم خارج از ایران نسبت به کلیه درآمدهایی که در ایران تحصیل میکند

4-     هر شخص حقوقی ایرانی نسبت به کلیه درآمدهایی که در ایران یا خارج از ایران تحصیل میکند

5-     کلیه اشخاص غیر ایرانی اعم از حقیقی و حقوقی نسبت به درآمدهایی که در ایران تحصیل میکند و درآمدهایی که بابت واگذاری امتیازات یا حقوق خود یا تعلیمات یا کمکهای فنی و یا واگذاری فیلمهای سینمایی

و عطف به ماده 2 ق م م مصوب 1380 اشخاص ذیل از مالیات معافند :

1-      وزارتخانه ها و موسسات دولتی

2-     دستگاههایی که بودجه آنها توسط دولت تامین میشود

3-     شهرداریها

تبصره : هر شرکت دولتی تا قسمتی که از منابع دولتی استفاده کرده از مالیات معاف ولی غیر از آن بهر قدر مسئول مالیات میباشد

تبصره 2 : درآمدهای حاصله از طریق فعالیتهای صنعتی – معدنی – تجارتی و خدماتی که خارج از شرکت لیکن توسط شرکت تحصیل میگردد مشمول مالیات است . مسئولان ادارات نسبت به درآمد حاصله مذکور و انجام تکالیف مالیاتی مسئول و در غیر اینصورت یعنی کسر ننمودن مالیاتها و واریز آنها بخزانه دولت با مودی مسئولیت تضامنی در پرداخت مالیات دارند .

تبصره 3 : معافیت برای مواردیکه از طرف  رهبر انقلاب حضرت امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبری دارای مجوز باشند بر اساس نظر مقام معظم رهبری است .

مراجع تشخیص مالیات :

1-      ممیز کل مالیاتی

2-     سر ممیز مالیاتی

3-     ممیز مالیاتی

4-     کمک ممیز مالیاتی

نکته : یک یا چند حوزه  زیر نظر سر ممیز  و یک یا چند حوزه سر ممیزی زیر نظر ممیز کل

نکته : سرممیز مالیاتی با موافقت ممیز کل می تواند در موارد لزوم از وجود کارشناسان و حسابرسان مالیاتی استفاده کند

نکته : هرگاه اداره امور مالیاتی در محاسبه درآمد یا مالیات اشتباه کرده باشد قبل از قطعیت مالیاتی می تواند با تهیه گزارش لازم بعنوان ممیز کل و طبق دستور وی اشتباه را محاسبه و اصلاح و مراتب ظرف 30 روز بدون رعایت مهلتهای مقرر در مواد 156 و 157 ق م م با صدور برگ تشخیص اصلاحی به مودی ابلاغ و در صورت اعتراض مودی ظرف 10 روز از تاریخ ابلاغ طبق ماده 238 ق م م با مراجعه به ممیز کل رفع اختلاف نماید .

مراجع رسیدگی به اختلاف مالیاتی :

1-      اداره امور مالیاتی ( اداری)

2-     هیئت های حل اختلاف مالیاتی (قضایی )

3-     شورای عالی مالیاتی (قضایی )

الف ) اداره امور مالیاتی :

عطف بماده 238 ق م م که اشعار میدارد هرگاه مودی نسبت به برگه تشخیص صادره و ابلاغ گردیده است معترض باشد شخصا یا بوسیله وکیل تام الاختیار و اعتراض کتبی بهمراه دلائل و مستندات به اداره امور مالیاتی جهت تقاضای رسیدگی مجدد تقدیم مینماید . پس از ثبت درخواست مودی در مهلت 30 روزه ای که نباید بیشتر باشد بموضوع رسیدگی و چنانچه قابل طرح باشد برگه تشخیص را رد و در ظهر آن درج و امضاء مینماید و چنانچه مدارک ابرازی را در جهت تعدیل موثر تشخیص دهد و مورد قبول مودی واقع شود در ظهر برگ منعکس و بامضاء مسئول مربوطه و مودی خواهد رسید و در غیر اینصورت  پرونده امر به هیات حل اختلاف ارجاع نمایند .

نکته : صلاحیت اداره امور مالیاتی صرفا محدود به رسیدگی به اعتراض مودی به برگه تشخیص است اما پس از ابلاغ برگه تشخیص دو حالت متصور است :

1-      پذیرش کتبی برگه تشخیص :

ظرف 30 روز و پرداخت مالیات پرونده امر مشمول مالیات مختومه تلقی میگردد .

2-     اعتراض به برگ تشخیص :

که مودی مخیر است طبق ماده 239 ق م م ظرف مهلت 30 روزه از تاریخ ابلاغ به برگ تشخیص اعتراض و به هیئت حل اختلاف مراجعه کند . یا می تواند طبق ماده 238 ق م م به اداره امور مالیاتی مراجعه کند که سه حالت متصور است :

حالت اول ) مسئول مربوطه اسناد را برای رد برگ تشخیص کافی بداند و موضوع بنفع مودی و با رد برگ تشخیص خاتمه می یابد .

حالت دوم ) مسئول مربوط اسناد مودی را کافی نمیداند و ادعای مودی را بی اساس و غیر وارد تشخیص و در ظهر برگ منعکس و به هیئت حل اختلاف ارجاع میدهد .

حالت سوم ) توافق بین مودی و اداره مالیات است یعنی قانونگذار به مقام مسئول اجازه جرح و تعدیل مالیات را داده است تا در صورت حصول توافق مستندا بماده 239 ق م م پرونده امر بلحاظ میزان درآمد مشمول مالیات مختومه تلقی گردد.

ب ) هیئت های حل اختلاف مالیاتی :

متشکل از 3 نفر :

1-      نماینده سازمان امور مالیاتی کشور

2-     قاضی اعم از بازنشسته یا شاغل

3-     یک نفر نماینده از اتاق بازرگانی – صنایع و معادن – اتاق تعاون – جامعه حسابداران – مجامع صنفی و شورای شهر به انتخاب شورا

نکته ) چنانچه برگ تشخیص ابلاغ قانونی گردیده و همزمان اعتراض در مهلت قانونی مودی انتخاب نفر سوم را ننموده باشد سازمان امور مالیاتی با توجه به نوع فعالیت مودی با موضوع مالیات در موعد رسیدگی یک نفر را انتخاب خواهد کرد .

ترتیب رسیدگی :

ماده 246 ق م م : رای هیات به اکثریت قطعی است و نظر اقلیت باید در رای قید شود . تاریخ رسیدگی باید به مسئول مربوطه و مودی ابلاغ گردد و فاصله تاریخ ابلاغ و رسیدگی نباید کمتر از 10 روز باشد مگر به درخواست مودی و موافقت واحد مربوطه .

تبصره : عدم حضور هریک از مودی و یا نماینده او و یا نماینده سازمان اداره مالیاتی مانع از رسیدگی و صدور رای نیست

ماده 248 ق م م : رای هیات بایستی متضمن اظهارات موجه و مدلل نسبت به اعتراض مودی باشد در صورت اتخاذ تصمیم در خصوص تعدیل دلایل آن توسط هیئت در متن رای قید شود .

ماده 251 ق م م : مودی و اداره امور مالیاتی می توانند ظرف مدت 1 ماه از تاریخ ابلاغ رای قطعی باستناد عدم رعایت قوانین و مقررات موضوعه ، نقصرسیدگی با اعلام دلایل کافی به شورای عالی مالیاتی شکایت و نقض رای و تجدید رسیدگی را درخواست نماید .

ماده 251 مکرر ق م م : در خصوص مالیاتهای قطعی موضوع این قانون و مالیاتهای غیر مستقیم که در مرجع دیگری قابل طرح نباشد و ادعای غیر عادلانه بودن مالیات مستند به مدارک کافی که از طرف مودی شکایت شده باشد تقاضای تجدید نظر کرده  وزیر دارایی به هیاتی مرکب از 3 نفر بانتخاب خود جهت رسیدگی ارجاع مینماید . رای هیات به اکثریت آرا قطعی و لازم الاجرا است .

ج ) شورای عالی مالیاتی :

مرکب از 25 نفر از اشخاص صالح و صاحب نظر و مجرب در امور حقوقی – اقتصادی – مالی و حسابداری و حسابرسی میباشد که حداقل 15 نفر از آنها باید از کارکنان وزارت دارایی با حداقل 6 سال سابقه کار در مشاغل مالیاتی باشند .

جلسات شورای عالی مالیاتی با حضور حداقل دو سوم اعضاء رسمی و با رای حداقل نصف بعلاوه یک حاضرین معتبر خواهد بود . دوره عضویت سه ساله و غیر قابل تغییر مگر بدرخواست شخص یا بموجب حکم قطعی دادگاه اختصاصی ، دارای 8 شعبه و هرشعبه مرکب از 3 عضو است . رئیس و اعضای شعب از طرف رئیس شورای عالی مالیاتی منصوب میشوند .

وظایف و اختیارات شورای عالی مالیاتی :

1-      تهیه آئین نامه و بخشنامه های مربوط به اجرای قانون مالیاتهای مستقیم در مواردیکه از طرف وزیر یا رئیس کل سازمان ارجاع گردیده یا در مواردیکه شورای عالی آنرا ضروری میداند و پیشنهاد به رئیس کل سازمان

2-     بررسی و مطالعه بمنظور پیشنهاد و اعلام نظر در اجرای قوانین یا پیشنهاد اصلاح و تغییر یا حذف آنها به وزیر یا رئیس کل سازمان

3-     اظهار نظر در خصوص موضوعات و مواردیکه وزیر و رئیس کل سازمان به آنها ارجاع می دهد

4-     رسیدگی به آرای قطعی هیئت های حل اختلاف که از لحاظ رعایت قوانین و مقررات موضوعه یا نقص رسیدگی مورد شکایت مودی یا اداره امور مالیاتی واقع شده می باشد .

هیئت عمومی شورای عالی مالیاتی :

هرگاه در شعب مختلف شورای عالی رویه های مختلف اتخاذ گردیده باشد حسب ارجاع وزیر یا رئیس کل یا رئیس شورای عالی ، هیات عمومی با حضور رئیس شورا و روسای شعب و در غیاب رئیس شعبه یک نفر از اعضای شورای آن با انتخاب رئیس شورا تشکیل خواهد شد . صدور رای با دو سوم آرای اعضاء قطعی و لازم الاتباع است . (ماده 258ق م م)