بابهای ثلاثی مزید )

مقدمه ) قبلا گفته شد که فعل یا اصلش 3 حرف است مانند قتل که به آن ثلاثی و یا 4 حرف است مانند زلزل که به آن رباعی گویند و اگر تنها باشد یعنی حرف زائد نداشته باشد به آن مجرد گویند مثل قتل ( ثلاثی مجرد) زلزل ( رباعی مجرد ) و اگر به اصل آنها حرف یا حروفی اضافه شده باشد به آنها مزید گویند مثل قاتل ( ثلاثی مزید ) تزلزل ( رباعی مزید) پس افعال بر 4 دسته اند :

1-      ثلاثی مجرد  : ضرب

2-      ثلاثی مزید : ضارب

3-      رباعی مجرد : زلزل

4-      رباعی مزید : تزلزل

اوزان افعال ثلاثی :

الف ) ثلاثی مجرد :افعال ثلاثی مجرد دارای 6 وزن و باب هستند :

1-      فعلَ – یفعل

2-      فعل – یفعل

3-      فعل – یفعُلُ

4-      فعل – یفعل

5-      فعل – یفعل

6-      فعل – یفعل

ب ) ثلاثی مزید : افعال ثلاثی مزید افعالی هستند که یک یا دو یا سه حرف به اصل فعلشان اضافه شده است مانند : کتب (ثلاثی مجرد)  کاتب ( ثلاثی مزید)

افعال ثلاثی مزید دارای 10 وزن و باب است :

باب افعال ) هر فعل ثلاثی مجردی که به باب افعال برود ماضی ، مضارع و مصدر در وزنهای زیر می آید :

ماضی : افعل         مضارع : یفعل         مصدر : افعال

بقیه موارد آن بدین قرار است :

امر غایب : لیفعل        امر حاضر : افعل       جحد : لم یفعل       فعل نهی : لا یفعل

تبصره : امرحاضر در باب افعال همزه اش مفتوح است

فعل نفی : لا یفعل        استفهام : هل یفعل

همزه های قطع و وصل :

همزه (ء) : همزه یکی از حروف الفبای عربی است که قبول حرکت میکند و در اول و وسط و آخر کلمات واقع و بصورتهای گوناگون نوشته میشود مانند : الله – رئیس – مومن – سوء

اقسام همزه :

1-      همزه وصل : همزه ای که اگر در اول کلام  واقع شودحرکتش ساقط نمیشود اما اگر در وسط دوکلمه قرارگیرد حرکت آن ساقط شده و دو حرف قبل یا بعد آن بهم وصل میشود مانند : ادخلوا که همزه آن خوانده میشود ( یا قوم ادخلوا ) چون همزه در میان جمله واقع شده تلفظ نمیشود : واعلم  معمولا بالای همزه های وصل یک (ص) گوچک بنشانه اینکه این همزه وصل است قرار میدهند .

2-      همزه قطع : آنست که اگر در اول یا وسط کلام قرارگیرد حرکت آن ساقط نشده و تلفظ می شود مانند : احسن (یا رجل احسن)

توجه : همزه های ماضی و امر و مصدر باب افعال قطع است .

باب تفعیل )

هر فعل ثلاثی مجرد که به باب تفعیل برده شود در ماضی و مضارع و مصدر بر وزنهای زیر می آید .

ماضی : فعل         مضارع : یفعل       مصدر : تفعیل

امر غایب : لیفعل      امرحاضر : فعل       جحد : لم یفعل        نهی : لا یفعل           نفی : لا یفعل     استفهام : هل یفعل

باب مفاعله )

ماضی : فاعل          مضارع : یفاعل        مصدر : مفاعله