حکم قانون و امر آمر قانونی :

اعمالی که برای آنها مجازات مقرر شده ولی جرم نیست در صورتیکه ارتکاب عمل به امر آمر قانونی بوده و خلاف شرع هم نباشد .

ارتکاب عمل برای اجرای قانون مهمتر لازم باشد . بحکم قانون چون وصف مجرمانه از بین رفته و اصلا جرمی اتفاق نیفتاده است .

نکته ) همه موارد گفته شده دربالا که باعث عدم ارتکاب جرم بموجب قانون است باید از مرجع صلاحیتدار صادر شود .

اجازه قانون )

1-والدین : در تادیب اطفال نافرمان اولیاء میتوانند در حد متعارف تنبیه و یا از بعضی آزادیها محروم کنند .

نکته 1) والدین شامل پدر و مادر از ازدواج شرعی ، یعنی شامل موارد حاصل از زنا نمیشود

نکته 2) شامل ناپدری نمیشود

نکته 3) شامل نامادری هم نمیشود

اولیاء : پدر – جد پدری – وصی منصوب از سوی پدر یا جد پدری و قیم

قیم : درصورت نبود ولی قهری و وصی منصوب از سوی ولی

سرپرست : زن و شوهری که فرزند خواندگی قبول میکنند و به آنها سرپرست میگویند

صغار : کسانی که بسن بلوغ نرسیده اند صغیر گویند .دختر 9 سال قمری و پسر 15 سال قمری

محجورین : کسانی که از تصرف در اموال و حقوق مالی خود بموجب قانون منع شده اند

حدود اقدام والدین – اولیاء قانونی – سرپرستان صغار و محجورین:

1-      بمنظور تادیب و نگهداری باشد

2-      درصورت متعارف و محافظت باشد

3-      با شیوه ای باشد که با هدف تنبیه مغایرت داشته باشد

2-اقدامات پزشکان و جراحان :

اجرای قانون مهمتر : مثل شکستن و تخریب ماشین بجهت نجات جان انسان

آمر کیست ؟ کسی که صلاحیت صدور دستور داشته باشد بحکم قانون به مامور تحت امرش

شرایط اجرای امر آمر :

• امر در شمار اموری باشد که قانونا در صلاحیت آمر باشد
• اگر آمر صلاحیت نداشته باشد در نتیجه مامور نباید اجرا کند
• اگر آمر صلاحیت داشته باشد نتیجتا مامور باید اجرا کند
• اگر آمر صلاحیت داشته باشد ولی دارای اقتدار و جذبه باشد مامور اگر انجام داد آمر مسئول است

اصل کلی : اگر مامور اکراه در عمل داشته باشد مسئول همان آمر است الا در قتل . یعنی اگر دستور آمر را هم اطاعت کند باز مامور قاتل است .

3-رضایت مجنی علیه :

رضایت : اگر فردی که میخواهد جنایت بر رویش انجام شود رضایتش باعث مبرا شدن از مجازات مجرم باشد یا نباشد  فلذا رضایت مجنی علیه باعث مبرا شدن از مجازات مجرم نیست

استثنائات : 1- اعمال پزشکی    2- اعمال ورزشی

رضایت مجنی علیه یعنی تمایل و رضایت کتبی که قرار است تعرض بر خلاف قانون علیه حقوق و آزادیهای او صورت بگیرد

نکته ) در چند مورد رضایت مجنی علیه  جرم محسوب نمیشود :

-          اگر کسی با اجازه کسی وارد منزل او بشود جرم نیست

-          عقیم کردن زن و مرد با رضایت خودشان

4-دفاع مشروع :

یعنی توانایی در دفع تجاوز قریب الوقوع و ناحقی که بر نفس ، عرض ، ناموس ، مال ، آزادی تن

تعرض بنفس : هر فعل مانند قتل – ضرب و جرح

تعرض به عرض : عرض یعنی آبرو – شرف و هرگونه عملی که حیثیت اجتماعی اخلاقی ، شرافت خانوادگی را جریحه دار کند

تعرض به ناموس : ناموس یعنی عفت و عصمت خانوادگی  و هرگونه فعلی اعم از لمس کردن و برقرار کردن رابطه نامشروع

تعرض به آزادی تن : سلب آزادی

آثار دفاع مشروع :

1-      منع تعقیب صادر میشود

2-      معاف از مجازات میشود

3-      از جبران خسارت معاف میشود .( مسئولیت مدنی )

دفاع کننده معاف – خسارت توسط متجاوز پرداخت میشود – خسارت وارده به شخص ثالث توسط مدافع (دفاع کننده مشروع ) پرداخت میشود و دفاع کننده از متجاوز میتواند مطالبه کند و خسارت وارده به مدافع توسط متجاوز

عنصر مادی جرم :

هرجرمی الزاما دارای یک عنصر مادی است . از این الزام میتوان نتیجه گرفت که تحقق جرم موکول به بروز عوارض بیرونی اراده ارتکاب جرم است .

جرم بواسطه 1- فعل   2- ترک   3- رفتار    بروز پیدا میکند

مراحل ارتکاب جرم :

1-      قصد

2-      تهیه مقدمات

3-      شروع جرم

4-      تحقق جرم

مرحله قصد ارتکاب جرم :

اگر اندیشه جرم با عمل توام نباشد مرتکب مجازات نمیشود . اصل 23 قانون اساسی (تفتیش عقاید ممنوع است )

1-      اگر افراد در مرحله فکر و اندیشه مجازات شوند ترجیح میدهند که جرم را انجام دهند

2-      بدست آوردن فکر و اندیشه افراد مشکل است (اصل 38 قانون اساسی ) و برای بدست آوردن فکر و اندیشه لازم به اقرار گرفتن و توسل به شکنجه می باشد .

موارد استثناء بر این موضوع :

1-      تهدید به قتل یا ضرر های نفسی – شرفی – آبرویی

2-      افشاء اسناد

3-      اجتماع و تبانی برای ارتکاب جرائم بر ضد امنیت خارجی و یا داخلی ( دلیل ، پیشگیری است ) شاید تبانی کنندگان هیچوقت عمل نکنند ولی برای جلوگیری و پیشگیری قابلیت مجازات دارند چون تبانی و اجتماع معمولا با توطئه و نقشه همراه است .

تهیه مقدمات :

بزهکار از مرحله قصد خارج شده و برای نیل به مقصود مقدمات کار را فراهم میکند . مثال قصد قتل دارد و اسلحه نیز تهیه کرده است . این مرحله قابل مجازات نیست چون شاید اسلحه برای شکار و کلید برای کارهای مخفی نباشد ولی قانونگذار میگوید هرکس عالما و عامدا برای ارتکاب جرم اقدام بساخت کلید یا تغییر آن نماید یا هرنوع وسیله ای برای ارتکاب بجرم بسازد یا تهیه کند محکوم میشود .

مرحله شروع بجرم :

عملیات اجرایی اعمالی هستند که نفس جرم از آنها ترکیب می یابد . بنابراین باید عملی که از مرتکب صادر گردیده یا با تعریف قانونی جرم معینی منطبق باشد تا آن عمل را بتوان شروع به اجرا دانست . مثال قتل یعنی سلب حیات از یک انسان بوسیله انسان دیگر . اگر فردی با اسلحه بطرف دیگری نشانه روی و آماده تیراندازی شود میگوئیم عملیات اجرایی جرم آغاز شده است .

جرائم :

1-مطلق = سکه تقلبی – جعل اسناد

2-مقید = قتل

جرائم مطلق : جرائمی که قطع نظر از نتایج آن جرم می باشد مثل جعل سند و ساختن سکه تقلبی

جرائم مقید : جرائمی که بدون اصول نتیجه جرم نیست مثل قتل و سقط جنین

اقسام رفتار مجرمانه :

جرم اعم از رفتار و فعل یا ترک فعلی که برای آن مجازات تعیین شده باشد

عنصر مادی جرم :

1-      فعل : غالب جرائم بصورت فعلی است که قانونگذار از انجام آن منع نموده است . قتل – ضرب و جرح – سرقت – کلاهبرداری – زنا – محاربه

2-      ترک فعل : تکالیف و وظیفه ای که قانونگذار برای افراد معین نموده و افراد از انجام آن خودداری میکنند مثال امتناع از وظایف قانونی اعمال حاکمیت دولتی ، امتناع مقامات قضایی از وظایف ، خودداری از پرداخت نفقه ، امتناع از شیر دادن

3-      فعل ناشی از ترک فعل : جرمی که فرد انجام میدهد در صورتیکه قانون ملزم به ترک فعل نموده است . مثل رها کردن طفل یا فرد عاجز در محلی خالی از سکنه یعنی فعل مجرمانه رها کردن را انجام داده است که ناشی از عدم انجام وظایف قانونی اوست . اگر صدمه یا آسیبی به طفل یا فرد عاجز وارد آید یا فوت شود رهاکننده بر حسب مورد به قصاص یا دیه یا ارش طبق قانون دیات محکوم میشود .

ارش : ما بالتفاوت جنس سالم به جنس ناقص یعنی تفاوت عضو سالم با عضو معیوب

مثال دوم ) تسلیم نقشه ها یا اسرار دفاع ملی توسط مامور به حفظ آنها – ارتکاب قتل یا ضرب و جرح ناشی از بی مبالاتی و عدم رعایت مقررات جزایی

4-نگهداری و نگهداشتن :

از عنصر مادی جرم است . منظور از داشتن یعنی شخصی شیئی ممنوعه را در اختیار خود داشته یا عالما در اختیار افراد تحت پوشش خود گذارده باشد . مثل نگهداری اشیاء مخالف عفت عمومی – نگهداری اسلحه غیر مجاز – مجازات مرتکبین قاچاق – نگهداری بدون مجوز اجناس دخانیه ( خرید و فروش و نگهداری دخانیات در انحصار دولت میباشد ) نگهداری مواد افیونی – نگهداری بذر یا گرز خشخاش

5-در حالت :

گاهی اوقات عمل مرتکب نه از مصادیق فعل محسوب نه از مصادیق ترک فعل بلکه قانونگذار از حالت عارض بر مرتکب را جرم دانسته مثل اعتیاد ، ولگردی

زمان و مکان وقوع جرم از نظر حاکمیت قانون در زمان :

از نظر وقوع جرم :

1-      جرم آنی : وقتی عنصر مادی جرم در یک لحظه واقع شود جرم آنی است مثل قتل – سرقت

2-      جرم مستمر : قصد مجرمانه در جرائم مستمر در هرلحظه وجود دارد فلذا رفتار مجرمانه تشکیل دهنده عنصر مادی مستمر در جریان وقوع است مثل ترک انفاق

قوانین لازم الاجرا در جرائم ساده و آنی قانون حاکم در زمان جرم است . مکان جرم در جرم آنی صلاحیت دادگاه که جرم آنی در آن اتفاق افتاده در جرائم مستمر وقتی جرم در جاهای مختلف اتفاق افتاد و کلیه دادگاههایی که جرم در آن حوزه اتفاق افتاده صلاحیت رسیدگی دارند .

حاکمیت قضیه محکوم بها :

به هریک از جرائم فقط یکبار رسیدگی میشود و در صورت رسیدگی و محکومیت مجرم اگر دوباره مرتکب آن جرم شود مشمول احکام تکرار جرم از نظر تشدید کیفر می باشد .

تاثیر عفو عمومی بر انواع جرائم :

عفو خاص یعنی اجرا نکردن برخی از کیفرها

عفو عمومی مانند عفو رهبری است اما این عضو کلیه آثار محکومیت را از بین میبرد باستثنای حق الناس . در جرم آنی مشمول عفو و محکومیت و مجازات از بین میرود . در جرائم مستمر تنها به آن قسمت از جرائم که بعد از عفو عمومی مرتکب میشود رسیدگی میشود .

جرائم ساده : مرحله ندارد و سریع انجام میشود

جرائم مرکب : کلاهبرداری ( اعمال متقلبانه)

جرم تام : در موارد محدودی قانون جزا نفس ارتکاب جرم را صرفنظر از زیانی که برای مجنی علیه در نظر گرفته و عامل آنرا مجازات میکند .

جرم محال : هرکس قصد ارتکاب جرمی  میکند و شروع به اجرای آن میکند لکن جرم واقع نمیشود

جرم محال تقسیم میگردد به مطلق و نسبی

جرم محال مطلق ناشی از موضوع : بعنوان مثال زنی که اصلا حامله نبوده اقدام بسقط جنینش کند یا فردی که قبلا مرده اقدام بکشتنش کند .

جرم محال نسبی ناشی از موضوع : جرم میتوانست وجود داشته باشد ولی در لحظه جرم بطور اتفاقی مفقود شده است .

جرم محال ناشی از ابزار کار : تفنگی خریده و باید پر میبوده ولی خالی بوده است

جرم محال ناشی ابزار کار نسبی : اسلحه پر ولی فرد در تیرس نبوده

جرم عقیم :

مقصود از جرم عقیم  آنست که مقصود بزهکار از ارتکاب جرم حاصل نگردیده است مثل تیری که بقصد کشتن فردی رها میکنند ولی به هدف برخورد نمیکند .