حقوق اساسی

نخستین مبانی جامعه اجتماعی گرایی

جامعه سیاسی : حکومت – ملت – سرزمین

قدرت : داشتن ابزار و وسایلی برای ایجاد تاثیر

قدرت سیاسی : قدرت اگر قابلیت تعیین سرنوشت کلی جامعه را داشته باشد قدرت سیاسی است .

تکامل یافته ترین جامعه ، جامعه سیاسی یا دولت می باشد .

چند شرط ایجاد جامعه سیاسی :

1-اعضای جامعه سیاسی باید نسبت به این جامعه سیاسی احساس تعلق داشته باشند

2-جامعه سیاسی باید دارای یکپارچگی و استقلال باشد تا از جوامع دیگر متمایز باشد

3- قدرت در درون جامعه از نوع سیاسی است

4- سازمان بندی اجتماعی از حالت ابتدایی خارج شده و بصورت تکامل یافته است

5- این جامعه باید تبعیت از هنجارها بکند

اجتماعی گرایی انسان منجر به ایجاد قدرت میشود . هر امری که مربوط به دولت باشد در معنای سیاست خاص میباشد با بهره گیری از تفکر و اراده رابطه بین مردم و حکومت را تعریف میکند . هدف جامعه سیاسی تامین منافع عمومی است .

حقوق : مجموعه ای از قواعد و دستورهای رفتاری الزاموری که هف اساسی آن حکومت نظم و عدل در روابط اجتماعی است

قانون اساسی اقتداری                            حاکم اعطا کند

قانون اساسی اعطایی                            قدرت قانون اساسی را به ملت تقدیم میکند

قانون اساسی نیمه اقتداری                       نمایندگان مجلس اگر با همکاری پادشاه یا حکومت قوانین را تقدیم ملت کنند

قانون اساسی مردم سالاری : خود مردم از طریق همه پرسی تقدیم میکنند

روش مردم سالاری از طریق مجلس در گذشته (شورای ملی): 1- همه پرسی بطور غیر مستقیم از نمایندگان

                                                                                    2- همه پرسی مستقیم

تفاوت قانون اساسی با سایر قوانین :  - قانون اساسی مادر همه قوانین دیگر است

                                                    - وضع کننده قانون شخصیتش با بقیه متفاوت است

                                                    - کنترل همه قوانین بر عهده قانون اساسی است

دولت :

یک تشکل سیاسی که در یک مرز جغرافیایی تعریف شده است . اگر دولت را بعنوان یک هویت سیاسی متمایز از دیگر نهادها بدانیم تعریفی از تعاریف قانون اساسی است . دولت مجموعه ای از فرمانروایان هستند و در مفهوم دیگر فرمانبرداران و فرمانروایان . حکومت زیر مجموعه دولت است .

قوای حاکم در ایران (حکومتها) : مقننه – مجریه – قضائیه

عناصر تشکیل دهنده دولت : سرزمین – ملت – حکومت سیاسی (دولت )

1-رکن ملت : مجموعه ای از انسانهایی که در یک مکان جغرافیایی قرارمیگیرند .

              فرهنگی : مجموعه ای از انسانهایی که از نظر فرهنگ مشترک هستند ( مذهب،سنت،آداب و رسوم،قوم و قبیله)

             سیاسی : مجموعه ای از انسانهایی که دارای همبستگی و وفاداری هستند

عناصر تشکیل دهنده ملت :

1-      اجتماع تعدادی از انسانها در یک سرزمین خاص

2-      دارابودن اشتراکات در بین اعضای آن

3-      پیوند سیاسی نیز باید داشته باشند

شکل گیری ملت : الف ) مادی (عینی)

                          ب  ) معنوی (روانی)

سوال) عوامل عینی یا مادی را تعریف کنید :

         عوامل مادی عواملی هستند که قابل دیدن باشند (مذهب مشترک – دین مشترک ) نتیجه دیدگاه ژرمن ها و آلمانها

ب ) عوامل روانی : عواملی مثل احساسات و عواطف (فرانسویها)

تفاوت ملت و امت : امت فراتر از ملت است  و ملت مجموعه ای از انسانها در یک مرز جغرافیایی دارای حکومتند ولی امت ورای مرزهای جغرافیایی است بمانند امت اسلامی

2-سرزمین : منطقه جغرافیایی از کره زمین

3-قدرت سیاسی : قدرتمندترین نهاد یک جامعه قدرت سیاسی است

    ویژگیهای قدرت سیاسی :

1-      برترین قدرت جامعه است

2-      تولد سایر قدرتها از اراده آن

3-      داشتن ابزارها و امکانات اعمال اقتدار

4-      اعمال از طریق سازمانها و نهادهای حکومتی

5-      داشتن ضمانت اجرایی لازم

6-      دائمی بودن و مستقل بودن

 دلایل تبعیت شهروندان از حکومت (قدرت سیاسی) :

1-      حقانیت : قدرت سیاسی باید مشروعیت داشته باشد

2-      عوامل مادی : عوامل سیاسی – فیزیکی

3-      عوامل روانی : اعتقادات شهروندان (وقتی شهروندان ببینند حاکمیت در راه تعالی اهداف جامعه هستند تبعیت میکنند)

معنی مشروعیت و حاکمیت :

اگر دولتی باید موجه باشد که مردم از آن تبعیت کنند دو خصلت باید داشته باشد :

مشروعیت : موجه سازی یا ایجاد پذیرش قدرت عالی سیاسی نزد مردم در مورد دولت و صلاحیت فرمانروایی را اصطلاحا مشروعیت و حاکمیت میگویند .

مشروعیت : بررسی و تحلیل چگونگی دستیابی قدرت توسط حاکمان

حاکمیت : قدرت مطلق و نامحدود

خصایص حاکمیت :

1-      دائمی باشد

2-      ذاتی

3-      تقسیم ناپذیر

4-      عام و فراگیر

 ابعاد مختلف حاکمیت :

1-      داخلی : حاکمیت هر کشور مختص بهمان کشور است

2-      خارجی : حاکمیت متمایز از حکومتهای دیگر می باشد

3-      سیاسی : دستورات و فرامین حاکمیت برای همه مردم قابل تبعیت باشد

4-      حقوقی : اعمال حق و حقانیت حکومت

حاکمیت الهی                                    تئوکراتیک

حاکمیت محلی – مردمی                     دموکراتیک

قابلیت الهی :   

1-      که خود را خدا فرض میکند (فرعون)

2-      مقام الوهیت که حاکمان خود را با خدا شریک می دانند

3-      حق الهی که میگویند خداوند دستوراتش را بما تفویض کرده

4-      رسالت که انبیا از طریق وحی از خدا گرفته اند

حاکمیت مردم بر مردم : مستقیم ) مردم برای حکومت مستقیما رای میدهند و اظهار نظر میکنند

                             غیر مستقیم ) مردم نمایندگانی انتخاب میکنند و از طریق نمایندگان حاکمیت میکنند

رژیم سیاسی : اجرای قدرت سیاسی و اعمال آن بر افراد ساکن در یک جامعه رژِم سیاسی گفته میشود .

تفاوت حکومت و رژیم :

حکومت از بعد حقوقی به ساختار سیاسی جامعه می نگرد اما موضوع حقوق اساسی علاوه بر ابعاد حقوقی شامل ابعاد سیاسی هم می شود . پس برای پوشش دادن ابعاد گوناگون مطرح و در حقوق اساسی اصطلاح رژیم را استفاده می کنیم .

نظریه ارسطو : 1- اولین معیارارسطو نفع و مصلحت عمومی است

                            2- مشارکت در حکومت و تعداد زمامداران ( حاکم میتواند یک نفر یا چند نفر یا گروه باشد)

نظریه منتسکیو : رژیم سیاسی دارای یک اصل و یک تبع میباشد.

                               اصل یعنی نیروی محرک فعالان حکومت است و تبع آرایش اشخاص است که قدرت عالیع سیاسی را تشکیل میدهند .

حکومت دموکراسی : حکومتی که مردم در آن مشارکت دارند و مبتنی بر فضل است

حکومت شهریاری : حکومت غربی و فضیلت ندارد و اصل آن بر مبنای شرف و افتخار و وراثت است

حکومت استبدادی : براساس حاکمیت فرد خودکامه میباشد و اصل آن بر اساس ترس می باشد و فضیلت ندارد .(توتالیتر- استبداد فردی)

نظریه رمو : بر اساس تعداد زمامداران  ) حکومتهای یک نفری                    سلطنتی

                                                  حکومتهای چند نفری                    آریستوکراسی ( نجیب سالاری)

                                                 حکومت همه سالاری                     مردم

نظریه لیکاک : بر اساس تعداد زمامداران  ) 1- استبدادی یک نفری ( توتالیتر)

                                                    2- دموکراتیک  

انواع رژیم : 1- دموکراتیک

                      2- غیر دموکراتیک : بجهت مشارکت ندادن مردم در اینحال حاکمیت با مشارکت حداقلی بدلیل عدم پذیرش

                                           مردم همواره در حال تغییر هستند .

انواع رژیم غیر دموکراتیک :

1-      خودکامگی : دامنه اختیارات فرد مستبد خودکامه بقدری فراوان است که ممکن است در خصوصی ترین روابط انسانها در راستای نیات خود مشارکت کند . در اصطلاح سیاسی به این نوع حکومت توتالیتر می گویند .

2-      دیکتاتوری : کلیه اختیارات تقنینی و اجرای قضایی در اختیار دیکتاتور است . دوام چندانی ندارد و نحوه روی کار آمدنش بیشتر در اثر جنگها و کودتاها میباشد .

3-      پادشاهی : حکومت توسط مقام سلطنت اداره میشود و مردم نقشی ندارند .

انواع رژیمهای پادشاهی :

پادشاهی موروثی ) سلطنت بصورت ارٍ به خاندان پادشاه اعطا میشود

پادشاهی انتخابی ) توسط پارلمان یا دستگاه اجرایی دیگری انتخاب میشود

پادشاهی استبدادی ) نوعی از پادشاهی مطلقه است که قدرت و اجرای آن صرفا در راستای نیات خود اعمال میکند

آریستوکراسی :

حکومت بهترینها و برترینها ) در آریستوکراسی کسانی بحکومت میرسند که بنا بدلایلی از افراد معمولی جامعه بالاترند

بارتیتوکراسی : حزب سالاری

رژیمهای دموکراتیک :

حق حاکمیت به همه مردم تعلق دارد نه به فرد یا گروه خاص (یعنی اراده مردم مستقر در حکومت میباشد )

معانی عمده فکری رژیمهای دموکراتیک (دموکراسی ) :

لیبرالیسم : آزادیخواهی در برابر شهروندان

پراگماتیسم : معنا و اندیشه ها را باید در قواعد و نتایج آن یافت

نسبی گرایی : ارزشها مبتنی بر ذهن ( نسبت هر عملی را به آن جامعه سنجیدن )

اصالت قراردادها : هر قراردادی نوشته شود مبنی بر صحت آن است مگر خلاف آن ثابت شود

اصالت برابری : اصل آفرینش همه مخلوقات از نظر حقوق برابرند .(برخورداری)

خود مختاری فردی :

قانون و قانونگرایی ) همه مردم تابع قانون باشند

شهروندی و حاکمیت ) مشارکت دادن مردم در حکومت

حقوق بشر :

اصالت رضایت ، قبول عامه ، مردم راضی و مشروعیت پیدا کند از نظر مردم

شرایط تشکیل رژیمهای دموکراتیک و تحقق دموکراسی :

1-      حق مشارکت همگانی

2-      وجود آزادی

3-      تسامح و تحمل چندگانگی سیاسی

4-      حکومت اکثریت و احترام به اقلیت

5-      اصل برابری

6-      توزیع قدرت